SMED, kalıp ya da ürün değiştirme süresini sistemli olarak kısaltma yöntemidir. Adı İngilizce "Single Minute Exchange of Die" ifadesinden gelir ve hedef, değişimi tek haneli dakikalara, yani 10 dakikanın altına indirmektir. Yöntemi Japon mühendis Shigeo Shingo, Toyota başta olmak üzere üreticilerle yaptığı çalışmalarda geliştirdi ve 1985'te İngilizce yayımlanan "A Revolution in Manufacturing: The SMED System" kitabında anlattı. Temel fikri basittir, makine dururken yapılan işleri makine çalışırken yapılabilecek hale getirmek.
Bir plastik enjeksiyon atölyesini düşünelim. Kalıp değişimi ortalama 90 dk sürüyor. Bu yüzden atölye büyük partiler üretmeyi tercih ediyor, depo stokla doluyor ve acil bir sipariş geldiğinde makine boşalana kadar günler geçiyor. Değişimin videosu izlendiğinde, sürenin önemli bir kısmının makine dururken kalıbı aramaya, aparat taşımaya ve kalıbı ısıtmaya gittiği görülüyor. Bunların hiçbiri makinenin durmasını gerektirmiyor.
İç ayar ve dış ayar nedir?
SMED, sizin değişim işlerinizi iç ayar ve dış ayar olarak ikiye ayırır. İç ayar yalnızca makine dururken yapılabilen işlerdir. Dış ayar ise makine çalışırken, değişimden önce ya da sonra yapılabilen işlerdir.
| İş | İç mi, dış mı | Neden |
|---|---|---|
| Eski kalıbı sökmek, yenisini bağlamak | İç | Makine durmadan yapılamaz |
| Yeni kalıbı depodan getirmek | Dış | Makine çalışırken hazırlanabilir |
| Bağlama aparatlarını ve aletleri hazırlamak | Dış | Değişimden önce makinenin yanına konabilir |
| Kalıbı çalışma sıcaklığına ısıtmak | Çoğu zaman dışa taşınabilir | Ön ısıtma istasyonunda yapılabilir |
| Sökülen kalıbı temizleyip depoya kaldırmak | Dış | Yeni ürün üretilirken yapılabilir |
Örneğin yukarıdaki atölyede kalıbı getirmek, aparatları hazırlamak ve kalıbı ısıtmak dışa taşındığında, makinenin durduğu süre yalnızca kalıbın sökülüp takılmasına ve ilk ayara iner.
SMED adım adım nasıl uygulanır?
SMED, mevcut değişiminizin gözlenmesiyle başlar ve standart bir değişim yöntemiyle biter. Her adımda makinenin durduğu süre biraz daha kısalır.
- Mevcut değişimi kaydedin. Değişimi baştan sona videoya alın ve her işi süresiyle birlikte listeleyin. Kimsenin fark etmediği yürüme ve arama süreleri burada ortaya çıkar.
- İç ve dış işleri ayırın. Listedeki her iş için "makine dururken mi yapılmak zorunda" sorusunu sorun.
- Dış işleri dışa taşıyın. Kalıbı, aletleri ve malzemeyi değişim başlamadan makinenin yanına getirin. Bunun için bir değişim kontrol listesi hazırlayın.
- İç işleri kısaltın. Cıvatalı bağlama yerine hızlı bağlama elemanları, standart kalıp yüksekliği, merkezleme pimleri ve hazır ayar değerleri kullanın.
- Dış işleri de düzenleyin. Kalıp ve aparatlar için sabit yerler, etiketler ve taşıma arabaları belirleyin.
- Standartlaştırın. Yeni değişim yöntemini yazılı hale getirin ve ekibi bu yönteme göre eğitin.
Örneğin bir pres hattında kalıbı bağlayan sekiz cıvatanın yerine hızlı bağlama kelepçeleri konduğunda, bağlama işi dakikalardan saniyelere iner. Kalıpların hepsinin aynı yükseklikte yapılması da her değişimde presin kapalı yüksekliğinin yeniden ayarlanmasını ortadan kaldırır.
Değişim süresi neden bu kadar önemli?
Değişim süreniz kısaldıkça daha küçük partiler sizin için ekonomik hale gelir. Küçük partiler stoku azaltır, siparişlere daha hızlı yanıt vermeyi sağlar ve hatalı bir partinin maliyetini düşürür.
Değişim süresi aynı zamanda OEE'nin kullanılabilirlik oranını doğrudan düşüren bir kayıptır. Örneğin günde iki değişim yapan bir makinede her değişim 90 dk'dan 30 dk'ya inerse, makine her gün 2 saat daha fazla üretim süresi kazanır. Bu kayıp OEE hesabında ayar ve hazırlık kaybı olarak kullanılabilirlik oranını düşürür.
Değişim süresi nasıl ölçülür?
Değişim süresi, önceki ürünün son iyi parçasından yeni ürünün ilk iyi parçasına kadar geçen süre olarak ölçülür. Yalnızca kalıbın sökülüp takıldığı süre değil, yeni ürün kaliteli parça üretmeye başlayana kadar yapılan bütün ayarlar bu süreye dahildir.
Örneğin kalıp 20 dakikada takıldı ama ilk iyi parça ayar denemeleri yüzünden 40 dakika sonra geldiyse değişim süresi 60 dakikadır. Bu tanım ayar sürelerini görünür kılar. Değişimlerin makinenin kendi verisinden otomatik ölçülmesi, her değişimin süresini ve ürün bazında farkları ortaya çıkarır. Bu ölçümü üretim izleme sistemleri duruş nedeni olarak ayrıca kaydeder.
SMED uygulanırken hangi hatalar yapılır?
En sık yapılan hata, SMED'i yalnızca hızlı bağlama elemanı almak olarak görmektir. Hızlı bağlama iç işleri kısaltır, ama değişim süresinin en büyük kısmı çoğu zaman dış işlerin makine dururken yapılmasından gelir ve bu kısım yatırım gerektirmeden düzeltilebilir.
İkinci hata, kısaltılan değişimi standartlaştırmamaktır. Örneğin bir vardiya yeni yöntemi uygularken diğer vardiya eski alışkanlıkla devam ederse süre birkaç hafta içinde eski haline döner. Üçüncü hata ilk iyi parçaya kadar geçen ayar süresini ölçmemektir. Kalıp hızlı takılsa bile ayar denemeleri uzun sürüyorsa kazanç kaybolur.
İlk adım: bir değişimi videoya alın
SMED'e başlamak için en sık değişim yapılan makineyi seçin ve bir sonraki değişimi baştan sona videoya alın. Videoyu değişimi yapan ekiple birlikte izleyin ve her işi iç ya da dış olarak işaretleyin.
Çoğu fabrikada bu ilk izleme, hiçbir yatırım yapmadan dışa taşınabilecek işleri gösterir. Değişim sürelerini ve diğer duruşları birlikte ele alan bir proses optimizasyonu çalışmasında SMED genellikle ilk ve en hızlı sonuç veren adımdır. Değişim videonuzla bize yazarsanız ilk değerlendirmeyi birlikte yapabiliriz.
Sık sorulan sorular
SMED'in açılımı nedir?
SMED, İngilizce "Single Minute Exchange of Die" ifadesinin kısaltmasıdır ve tek haneli dakikada kalıp değişimi anlamına gelir.
SMED yalnızca kalıp değişimi için mi kullanılır?
Hayır. Yöntem pres ve enjeksiyon kalıplarından doğdu, ama CNC'de takım ve aparat değişiminde, dolum hatlarında ürün geçişinde ve robot hücrelerinde tutucu değişiminde de kullanılır.
SMED için yatırım gerekir mi?
İlk kazanç çoğu zaman yatırımsız, yalnızca dış işleri dışa taşıyarak elde edilir. Hızlı bağlama elemanları ve ön ısıtma istasyonu gibi yatırımlar sonraki adımlarda gelir.
SMED ile değişim süresi ne kadar kısalır?
Kısalma, başlangıçtaki değişimin ne kadar düzensiz olduğuna bağlıdır. Hiç düzenlenmemiş değişimlerde süre belirgin biçimde kısalır, hedef her zaman tek haneli dakikalardır.
