Konveyör sistemi, ürünleri, parçaları ya da dökme malzemeyi bir noktadan diğerine sürekli ve otomatik olarak taşıyan mekanik taşıma sistemidir. Bant, rulo, zincir ya da helezon gibi farklı taşıma elemanlarıyla kurulur ve hattaki makineleri, robotları ve istasyonları birbirine bağlar. Bir otomasyon hattında konveyör, ürünün doğru zamanda doğru yere gelmesini sağlayan omurgadır.
Bir dolum hattının sonundaki robot hücresini düşünelim. Robot saniyeler içinde koli alıp palete dizebiliyor. Ama koliler konveyör üzerinde birbirine yaslanmış, her biri biraz farklı açıyla geliyor. Robot her seferinde koliyi ararken zaman kaybediyor, bazen de yanlış tutuyor. Sorun robotta değil, ürünü robota düzensiz getiren konveyörde.
Konveyör çeşitleri nelerdir?
Konveyörler taşıma elemanına göre ayrılır. Size hangi tipin uyacağını ürününüzün biçimi, ağırlığı ve tabanı belirler.
| Tip | Nasıl taşır | Uygun ürün | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|---|
| Bantlı konveyör | Tamburlar arasında dönen kauçuk ya da PVC bant | Küçük, hafif ya da düzensiz tabanlı ürünler | Bant kayması ve gerginlik ayarı |
| Rulolu konveyör | Serbest ya da motorlu rulolar | Koli, kasa, düz tabanlı ürün | Ürün tabanı en az üç ruloya basmalı |
| Zincirli konveyör | Zincir üzerinde kayan ya da taşınan palet | Palet, ağır parça, montaj taşıyıcısı | Gürültü ve yağlama |
| Modüler plastik bant | Birbirine geçen plastik modüller | Gıda, yıkama gereken hatlar | Hijyenik tasarım ve temizlik erişimi |
| Helezon (vidalı) konveyör | Boru içinde dönen vida | Toz, granül, dökme malzeme | Malzemenin akışkanlığı |
Örneğin aynı fabrikada plastik granül helezonla makineye taşınır, kalıptan çıkan parçalar bantlı konveyörle soğutma alanına gider, kolilenen ürün rulolu konveyörle paletleme robotuna ulaşır. Tek bir hatta birden fazla konveyör tipi bulunması normaldir.
Konveyör hızı ve kapasitesi nasıl hesaplanır?
Konveyörün kapasitesi, hızının ürünler arasındaki aralığa bölünmesiyle bulunur. Hattınız ne kadar ürün üretiyorsa konveyör onu taşıyacak hızda olmalı, ama ürünleri gereğinden hızlı taşıyıp savurmamalıdır.
Örneğin ürünler konveyör üzerinde merkezden merkeze 300 mm aralıkla duruyorsa ve hat dakikada 40 ürün üretiyorsa, konveyör en az 40 x 0,3 m = 12 m/dk hızla çalışmalıdır. Hız hesabında hattın en yüksek temposunu ve konveyör üzerinde birikme payını da hesaba katın. Hız arttıkça ürünün devrilme, kayma ve çarpışma riski de artar.
Birikimli konveyör ne işe yarar?
Birikimli konveyör, sonraki makine durduğunda ürünlerin birbirine baskı yapmadan konveyör üzerinde beklemesini sağlar. Bu sayede bir makinenin kısa duruşu bütün hattı durdurmaz.
Sıfır basınçlı birikim, konveyörü bölgelere ayırır ve her bölgeyi ayrı bir motorlu ruloyla çalıştırır. Bir bölgede ürün beklerken arkasındaki bölge, önü boşalana kadar durur. Örneğin paletleme robotu palet değişimi için birkaç saniye beklediğinde dolum makinesi çalışmaya devam eder, koliler birikim bölgelerinde sıraya girer. Hassas ya da devrilmeye yatkın ürünlerde birbirine yaslanan ürünlerin zarar görmesi de böylece önlenir.
Robot hücresinde konveyörün görevi
Robot hücresinde konveyörün asıl görevi, ürünü robotun alacağı noktaya her seferinde aynı konumda ve aynı yönde getirmektir. Konum ne kadar tekrarlanabilir olursa robot programı o kadar basit ve hücre o kadar hızlı olur.
Bunun için konveyör sonuna ürünü durduran bir durdurucu, ürünü hizalayan kılavuzlar ve ürünün geldiğini haber veren bir sensör konur. Ürün düzensiz geliyorsa robot bir kamerayla yönlendirilir. Hareket halindeki konveyörden alma gerekiyorsa robot, konveyöre bağlı bir enkoderle bandın hızını izler ve ürünü bant durmadan alır. Örneğin bir gıda hattında kamera bandın üzerindeki ürünlerin yerini bulur, robot ürünleri bant akarken tek tek alıp tepsiye dizer.
Konveyör, durdurucu ve hizalama elemanları çoğu zaman standart katalog ürünü değildir ve parçaya göre tasarlanır. Bu tür özel mekanizmalar, robot hücresinin geri kalanıyla birlikte planlandığında hücre ilk günden hedef çevrim süresine yaklaşır.
Gıda hattında konveyör seçerken nelere dikkat edilir?
Gıda hattınızda konveyörü, ürünle temas eden yüzeylerin temizlenebilirliğine göre seçersiniz. Gıda işleme makinelerinin hijyen şartlarını EN 1672-2 tanımlar. Avrupa Hijyenik Mühendislik ve Tasarım Grubu (EHEDG) kılavuzları da hijyenik tasarım için yaygın kullanılan bir başvuru kaynağıdır.
Pratikte bu, kir tutan boşlukların olmadığı, yıkama suyunun birikmediği ve sökmeden temizlenebilen bir tasarım demektir. Örneğin modüler plastik bantlar ve paslanmaz çelik gövdeler, yüksek basınçlı yıkamaya dayandığı için et ve süt ürünleri hatlarında sık kullanılır. Gıda hatlarında robotla ürün elleçlerken konveyörün hijyen sınıfı tutucunun hijyen sınıfıyla uyumlu olmalıdır.
Konveyörde güvenlik
Konveyörlerde en sık görülen tehlike, bant ile tambur ya da zincir ile dişli arasındaki sıkışma noktalarıdır. Birim yük taşıyan konveyörlerin güvenlik şartlarını EN 619, dökme malzeme konveyörlerininkini EN 620 tanımlar. Risk değerlendirmesi ise ISO 12100'e dayanır.
Sıkışma noktaları koruyucularla kapatılır, konveyör boyunca acil stop butonları ya da çekme halatlı acil stop anahtarları bulunur. Örneğin uzun bir konveyör hattında operatörün her noktadan hattı durdurabilmesi için konveyör boyunca uzanan bir halat kullanılır.
Bu yazı genel bilgi verir. Kendi hattınızdaki uygulama için risk değerlendirmesini yetkin bir mühendisle yapın ve ilgili standardın güncel sürümüne bakın.
İlk adım: ürününüzü ve hattınızın temposunu tanımlayın
Konveyör seçmeden önce taşıyacağınız en büyük, en küçük ve en ağır ürünün ölçülerini ve tabanını not edin. Hattınızın dakikadaki en yüksek temposunu ve ürünün konveyör üzerinde nerede durması, nerede birikmesi, nerede yön değiştirmesi gerektiğini bir yerleşim planı üzerinde işaretleyin.
Konveyörün sonunda bir robot ya da makine ürünü alacaksa, ürünün o noktada hangi konumda durması gerektiğini de ekleyin. Planınızla bize yazarsanız konveyörü ve hücreyi birlikte değerlendirebiliriz.
Sık sorulan sorular
Konveyör sistemi nedir, kısaca?
Ürün ya da malzemeyi bir noktadan diğerine sürekli ve otomatik olarak taşıyan mekanik sistemdir.
Bantlı konveyör mü, rulolu konveyör mü?
Küçük, hafif ya da tabanı düzgün olmayan ürünlerde bantlı konveyör, koli ve kasa gibi düz tabanlı ürünlerde rulolu konveyör daha uygundur. Rulolu konveyör birikim ve yön değiştirme için daha esnektir.
Konveyör PLC ile kontrol edilir mi?
Otomasyon hatlarındaki konveyörler genellikle PLC ile kontrol edilir. PLC sensörlerden ürünün yerini okur, motorları ve durdurucuları buna göre çalıştırır.
Mevcut bir konveyöre robot eklenebilir mi?
Eklenebilir. Konveyörün sonuna durdurucu, hizalama ve sensör eklenerek ürün robotun alacağı konuma getirilir. Ürün düzensiz geliyorsa robot kamerayla yönlendirilir.
