Endüstriyel robotlar en çok tezgah besleme, kaynak, paletleme, montaj, yüzey işleme, boya ve yapıştırma, test istasyonu besleme ve hatlar arası parça transferinde kullanılır. Bu işlerin ortak noktası tekrarlı olmalarıdır. Aynı hareket, aynı parçayla, günde yüzlerce ya da binlerce kez yapılır.
Bir pres hattının başında duran operatörü düşünün. Her birkaç saniyede bir pres açılıyor, operatör sıcak ve keskin kenarlı sacı alıp palete diziyor. Vardiya sonunda yüzlerce parça taşımış, belki de bir kez elini kesmiş oluyor. Bu iş hem yorucu hem riskli, üstelik hiçbir karar gerektirmiyor. Robotun ilk gittiği yer tam olarak bu tür işlerdir.
Hangi iş robota uygun
Bir işin robota uygun olup olmadığını üç özelliğe bakarak anlayabilirsiniz. İş tekrarlıysa, tehlikeliyse ya da ağırsa robotla yapılabilir. Bu özelliklerden ikisi birden varsa büyük ihtimalle yapılmalıdır.
Robotun zorlandığı yer ise sürekli değişen, karar ve el becerisi isteyen işlerdir. Örneğin her seferinde farklı biçimde gelen bir kablo demetini bir panoya döşemek hâlâ insanın işidir. Ama aynı iş belirli bir düzene oturtulduğunda, yani parça hep aynı yerden ve aynı yönde geldiğinde robot için uygun hale gelir.
1. Tezgah besleme
Robot CNC, pres ve enjeksiyon tezgahlarına ham parçayı takar, işlenmiş parçayı çıkarır. Operatörün tezgah başında beklemesine gerek kalmaz, bir operatör birden fazla tezgaha bakabilir. Örneğin gece vardiyasında tezgahı robotla beslemek, tezgahın boş durduğu saatleri doğrudan üretime çevirir.
2. Kaynak
Punta, MIG ve TIG kaynağı robotun en eski ve en yaygın işlerindendir. Robot dikişi her seferinde aynı hızda, aynı açıda ve aynı yolda atar. Bu yüzden kaynak kalitesi vardiyadan vardiyaya değişmez. Kaynağın kalitesi büyük ölçüde parçayı tutan fikstürün hassasiyetine bağlıdır. Fikstür ve pozisyoner robotla birlikte tasarlanmalıdır.
3. Paletleme ve ambalajlama
Hat sonunda robot kolileri, çuvalları ve kasaları palete dizer. Katman desenini kurar, gerekirse kutuyu da kendisi açıp kapatır. Gıda, içecek, kimya ve yapı malzemesi üretiminde robot yatırımının en kolay gerekçelendirildiği işlerden biri paletlemedir, çünkü iş ağır, tekrarlı ve sürekli akar.
4. Montaj
Robot vida sıkar, parça geçirir, klips takar ve bileşen yerleştirir. Tork kontrollü bir takımla her vida aynı değerde sıkılır ve bu değer kayda geçer. Parçanın konumu her seferinde biraz değişiyorsa robot bir kamerayla yönlendirilir.
5. Yüzey işleme
Çapak alma, taşlama ve polisaj tozlu, gürültülü ve yorucu işlerdir. Robot aynı yolu her parçada aynı baskıyla izler. Örneğin döküm parçalardaki çapak, elle yapıldığında operatöre göre değişen bir kaliteyle alınır. Robotla alındığında her parça aynı kalitede çıkar.
6. Boya, yapıştırma ve dozajlama
Boya ve yapıştırıcı uygulamasında robot malzemeyi her seferinde aynı kalınlıkta sürer. Bu hem kaliteyi sabitler hem de malzeme israfını azaltır. Boya ortamı insan sağlığı için de zararlı olduğu için robotun burada iki faydası birden vardır.
7. Test ve ölçüm istasyonu besleme
Robot parçaları fonksiyon testi, sızdırmazlık testi ya da ölçüm istasyonlarına taşır ve sonuca göre ayırır. Test sonuçları doğrudan kayda geçer. Böylece her parçanın hangi testten nasıl geçtiği sonradan görülür.
8. Hatlar arası transfer
Pres hatlarında bir presten diğerine, montaj hatlarında bir istasyondan diğerine parça taşımak robotun sessiz ama en yoğun işlerinden biridir. Parça ağır ya da tempo yüksekse bu işi uzun süre insanla sürdürmek zordur.
Robot tek başına çalışmaz
Yukarıdaki işlerin hiçbirini yalnızca bir robot kolu yapamaz. Parçayı tutan bir tutucu, onu hep aynı yerde tutan bir fikstür, parçayı getiren bir besleme sistemi ve çevreyi koruyan güvenlik ekipmanı gerekir. Hepsi bir araya geldiğinde ortaya üretim yapan bir robot hücresi çıkar. Robotun kendisini seçerken de yük, erişim ve hassasiyet ihtiyacınıza uygun endüstriyel robot tipini belirlemek gerekir.
Operatörün robotla aynı alanda çalışması gerekiyorsa, örneğin ölçüm için sık sık istasyona giriyorsa, çitli bir robot yerine bir cobot daha uygun olabilir. İki robot tipinin farkını cobot ile endüstriyel robot karşılaştırmamızda ayrıntılı ele aldık.
İlk adım: en çok tekrarlanan işi bulun
Fabrikanızda bir vardiya boyunca en çok tekrarlanan, en ağır ya da en riskli işi listeleyin. Genellikle bir tezgaha parça takıp çıkarmak, bir presin önünde parça almak ya da hat sonunda koli dizmek olur. İlk robot o işe gider. Parçanın ağırlığını, hedef çevrim süresini ve istasyonun yerleşimini not edip bize yazarsanız hangi robotun ve nasıl bir hücrenin uygun olduğunu birlikte değerlendirebiliriz.
Sık sorulan sorular
Robotlar günümüzde en çok hangi işlerde kullanılır?
Fabrikalarda en yaygın kullanım alanları tezgah besleme, kaynak, paletleme, montaj ve parça transferidir. Ortak özellikleri tekrarlı, ağır ya da tehlikeli olmalarıdır.
Küçük bir işletme robot kullanabilir mi?
Evet. Tek bir tezgahı besleyen ya da tek bir paletleme istasyonunda çalışan bir robot, küçük işletmelerde en sık görülen başlangıçtır. Yatırımı hücrenin kapsamı belirler.
Robot operatörün işini elinden alır mı?
Robot genellikle tekrarlı ve ağır işi alır. Operatör robotu besleyen, izleyen ve kaliteyi kontrol eden işe geçer. Bir operatör birden fazla tezgaha bakabilir hale gelir.
Bir robot birden fazla iş yapabilir mi?
Yapabilir. Tutucusu ve programı değiştirilerek farklı işlere uyarlanabilir. Sık değişen işlerde hızlı tutucu değiştirme sistemleri kullanılır.
